სიელმის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
სიელმე, იგივე სტრაბიზმი, არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც თვალები ერთდროულად ერთი მიმართულებით არ არის მიმართული. ერთი თვალი შესაძლოა გადაიხრებოდეს შიგნით, გარეთ, ზემოთ ან ქვემოთ. თვალების არასწორი მდებარეობა შეიძლება იყოს მუდმივი ან პერიოდულად გამოვლინდეს.
სიელმე გვხვდება როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში. ის მხოლოდ გარეგნული ცვლილება არ არის, ზოგიერთ შემთხვევაში თვალების არასწორმა მდებარეობამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მხედველობაზე და სივრცის აღქმაზე. ამიტომ მნიშვნელოვანია მდგომარეობის დროული შეფასება ოფთალმოლოგის მიერ.
რა არის სიელმე და რატომ ვითარდება ის?
თვალის მოძრაობასა და სწორ მდებარეობას თითოეული თვალის გარშემო არსებული ექვსი კუნთი აკონტროლებს. ნორმალური მხედველობის დროს ეს კუნთები შეთანხმებულად მუშაობს, ორივე თვალი ერთსა და იმავე ობიექტზე ფოკუსირდება და ტვინი მიღებულ გამოსახულებებს ერთ მთლიან სურათად აერთიანებს.
სიელმის დროს თვალების მოძრაობისა და პოზიციის ეს კოორდინაცია ირღვევა, რის გამოც ერთი თვალი შესაძლოა სხვადასხვა მიმართულებით გადაიხაროს.
სიელმის განვითარებას მრავალი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. მათ შორისაა:
- თვალის მამოძრავებელი კუნთების მუშაობის დარღვევა;
- რეფრაქციული დარღვევები, მათ შორის შორსმხედველობა;
- მხედველობის დაქვეითება ერთ თვალში;
- თვალის მამოძრავებელი ნერვების დაზიანება ან ფუნქციის დარღვევა;
- თანდაყოლილი ან გენეტიკური ფაქტორები;
- თვალის ტრავმა ან ქირურგიული ჩარევა;
- ზოგიერთი ნევროლოგიური და სისტემური დაავადება.
ზოგიერთ შემთხვევაში სიელმის ზუსტი მიზეზის განსაზღვრა ვერ ხერხდება.
სიელმის რა ტიპები არსებობს?
სიელმე შეიძლება კლასიფიცირდეს თვალის გადახრის მიმართულების მიხედვით:
- ეზოტროპია - ერთი ან ორივე თვალის შიგნით, ცხვირისკენ გადახრა.
- ეგზოტროპია - თვალის გარეთა მიმართულებით გადახრა.
- ჰიპერტროპია - ერთი თვალის ზემოთ გადახრა.
- ჰიპოტროპია - ერთი თვალის ქვემოთ გადახრა.
სიელმე შეიძლება იყოს მუდმივი ან პერიოდული და გამოვლინდეს ერთ ან მონაცვლეობით ორივე თვალში. მისი ტიპის ზუსტად განსაზღვრა მნიშვნელოვანია მკურნალობის სწორად დასაგეგმად.
რა სიმპტომები ახასიათებს სიელმეს?
სიელმის ყველაზე თვალსაჩინო ნიშანი თვალების არათანაბარი მდებარეობაა, თუმცა მას სხვა სიმპტომებიც შეიძლება ახლდეს:
- ერთი თვალის სხვადასხვა მიმართულებით გადახრა;
- მხედველობის გაორება - განსაკუთრებით მოზრდილებში ახლად განვითარებული სიელმის დროს;
- სივრცისა და სიღრმის აღქმის გაუარესება;
- თვალების სწრაფად დაღლა;
- თავის გარკვეული მიმართულებით დახრა ან მობრუნება უკეთ დასანახად;
- ბავშვებში - ერთი თვალის მხედველობის დაქვეითება, ანუ ამბლიოპია (ზარმაცი თვალის სინდრომი).
ბავშვმა შესაძლოა მხედველობის პრობლემა თავად ვერ შეამჩნიოს ან ვერ აღწეროს, ამიტომ თვალის გადახრის აღმოჩენის შემთხვევაში ოფთალმოლოგის კონსულტაცია მნიშვნელოვანია.
როგორ ხდება სიელმის დიაგნოსტირება?
სიელმის დიაგნოსტირება ოფთალმოლოგიური გამოკვლევით ხდება. ექიმი აფასებს თითოეული თვალის მხედველობას, თვალების მდებარეობასა და მოძრაობას, მათ შეთანხმებულ მუშაობას და გადახრის მიმართულებასა და ხარისხს.
გამოკვლევა შესაძლოა მოიცავდეს მხედველობის სიმახვილის განსაზღვრას, თვალების მოძრაობის შეფასებას, სპეციალური ტესტებით სიელმის კუთხის გაზომვასა და თვალის სტრუქტურების დათვალიერებას.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოზრდილ ასაკში უეცრად განვითარებული სიელმისა და მხედველობის გაორების მიზეზის დადგენა. ასეთ შემთხვევაში ექიმის გადაწყვეტილებით შესაძლოა დამატებითი კვლევებიც გახდეს საჭირო.
როგორ მკურნალობენ სიელმეს?
სიელმის მკურნალობის მეთოდი დამოკიდებულია მის ტიპზე, გამომწვევ მიზეზზე, გადახრის ხარისხზე, მხედველობის მდგომარეობასა და პაციენტის ინდივიდუალურ თავისებურებებზე.
მკურნალობა შესაძლოა მოიცავდეს:
- სათვალის ან კონტაქტური ლინზების გამოყენებას;
- პრიზმული სათვალის გამოყენებას გარკვეულ შემთხვევებში;
- ბავშვებში ამბლიოპიის მკურნალობას;
- სპეციალურ ვარჯიშებს სიელმის ზოგიერთი ფორმის დროს;
- ბოტულინის ტოქსინის ინექციას შერჩეულ შემთხვევებში;
- თვალის მამოძრავებელი კუნთების ქირურგიულ მკურნალობას.
როგორ ტარდება სიელმის ოპერაცია “ნიუ ჰოსპიტალსში”?
“ნიუ ჰოსპიტალსის” ოფთალმოლოგიის ეროვნულ ცენტრში სიელმის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა ტარდება როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში. თანამედროვე ტექნოლოგიები და გამოცდილი სპეციალისტების გუნდი უზრუნველყოფს თითოეული პაციენტისადმი ინდივიდუალურ მიდგომას და ეფექტურ შედეგს. სიელმის ოპერაციას ასაკობრივი შეზღუდვა არ აქვს - ქირურგიული მკურნალობა შესაძლებელია ნებისმიერ ასაკში, თუ პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა ოპერაციის ჩატარების საშუალებას იძლევა.
ოპერაციამდე კლინიკაში პაციენტს უტარდება სრულყოფილი ოფთალმოლოგიური შეფასება. ექიმი განსაზღვრავს სიელმის ტიპსა და კუთხეს, აფასებს თვალების მოძრაობას, მხედველობასა და ბინოკულარულ ფუნქციას. მიღებული მონაცემების საფუძველზე ინდივიდუალურად იგეგმება, რომელ თვალზე და რომელ მამოძრავებელ კუნთებზეა საჭირო ჩარევა.
ოპერაციის მიზანია თვალზე მოქმედი კუნთების ძალების დაბალანსება. ჩარევა ხორციელდება თვალის ზედაპირზე მდებარე იმ კუნთებზე, რომლებიც თვალის მოძრაობასა და მდებარეობას აკონტროლებს. შედეგად იცვლება თვალის მდებარეობა და იქმნება მისი სწორ პოზიციაში გასწორების შესაძლებლობა.
ჩარევის მოცულობა წინასწარ ჩატარებული გაზომვებისა და სიელმის ტიპის მიხედვით ინდივიდუალურად იგეგმება. ოპერაცია შეიძლება ჩატარდეს ერთ ან ორივე თვალზე, ასევე შესაძლოა მოიცავდეს ერთ ან რამდენიმე კუნთს.
სიელმის ოპერაცია, როგორც წესი, ტარდება ანესთეზიის ქვეშ. ბავშვებში ჩვეულებრივ გამოიყენება ზოგადი ანესთეზია, ხოლო მოზრდილებში ანესთეზიის მეთოდი პაციენტის მდგომარეობისა და დაგეგმილი ჩარევის მიხედვით შეირჩევა.
ოპერაციის შემდეგ პაციენტი გარკვეული დროის განმავლობაში იმყოფება სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ. შემდგომი ვიზიტების დროს ოფთალმოლოგი აკონტროლებს შეხორცების პროცესს, თვალების მდებარეობასა და ოპერაციის შედეგს.
რას უნდა ველოდოთ სიელმის ოპერაციის შემდეგ?
ოპერაციის შემდეგ მოსალოდნელია თვალის სიწითლე, მსუბუქი შეშუპება, უცხო სხეულის შეგრძნება ან დისკომფორტი, რაც ჩვეულებრივ თანდათან მცირდება.
ექიმის დანიშნულების შესაბამისად შესაძლოა საჭირო იყოს თვალის წვეთების ან სხვა მედიკამენტების გამოყენება. ასევე მნიშვნელოვანია ფიზიკურ დატვირთვასთან, თვალის დასველებასთან და ყოველდღიურ აქტივობებთან დაკავშირებული რეკომენდაციების დაცვა.
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
შეიძლება თუ არა სიელმის თავიდან აცილება?
სიელმის პრევენცია შესაძლებელი არ არის, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის თანდაყოლილ, გენეტიკურ ან ნევროლოგიურ ფაქტორებს უკავშირდება. თუმცა ბავშვებში რეგულარული ოფთალმოლოგიური შემოწმება მნიშვნელოვანია მხედველობის დარღვევების დროულად გამოსავლენად. ადრეული დიაგნოსტიკა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამბლიოპიის რისკის შემთხვევაში, რადგან ბავშვის მხედველობის სისტემა ჯერ კიდევ განვითარების პროცესშია.
სიელმე მხოლოდ ბავშვებში გვხვდება?
არა. სიელმე შეიძლება არსებობდეს ბავშვობიდან ან პირველად განვითარდეს ზრდასრულ ასაკში. სიელმე, განსაკუთრებით მხედველობის გაორებასთან ერთად, ექიმის შეფასებას საჭიროებს.
აქვს თუ არა სიელმის ოპერაციას ასაკობრივი ზღვარი?
სიელმის ოპერაციას ზედა ასაკობრივი ზღვარი არ აქვს. ქირურგიული მკურნალობა შეიძლება ჩატარდეს როგორც ბავშვობაში, ისე ზრდასრულ და ხანდაზმულ ასაკში, თუ პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა ოპერაციის ჩატარების საშუალებას იძლევა. ოპერაციის შესაძლებლობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ ასაკზე, არამედ სიელმის ტიპზე, მოსალოდნელ სარგებელსა და პაციენტის ჯანმრთელობის საერთო მდგომარეობაზე.
როგორ ასწორებს სიელმის ოპერაცია თვალს?
ქირურგი მუშაობს თვალის მოძრაობის მაკონტროლებელ კუნთებზე. საჭირო კუნთის დასუსტებით, გაძლიერებით ან მისი მიმაგრების ადგილის შეცვლით იცვლება თვალზე მოქმედი ძალების ბალანსი და თვალი უფრო სწორ პოზიციაში დგება.
შეიძლება ოპერაცია ორივე თვალზე ჩატარდეს?
დიახ. სიელმის ტიპისა და წინასწარი გაზომვების მიხედვით ოპერაცია შეიძლება ჩატარდეს ერთ ან ორივე თვალზე და მოიცავდეს ერთ ან რამდენიმე კუნთს.
ოპერაციის შემდეგ სიელმე საბოლოოდ ქრება?
ხშირ შემთხვევაში ოპერაციით თვალების მდებარეობა მნიშვნელოვნად უმჯობესდება, თუმცა შედეგი დამოკიდებულია სიელმის ტიპზე, მის გამომწვევ მიზეზსა და სხვა ინდივიდუალურ ფაქტორებზე. ზოგიერთ პაციენტს სასურველი გასწორების მისაღწევად მომავალში დამატებითი კორექცია შეიძლება დასჭირდეს.
აუმჯობესებს თუ არა ოპერაცია მხედველობას?
სიელმის ოპერაციის მთავარი მიზანი თვალების მდებარეობისა და კოორდინაციის გაუმჯობესებაა. მისი გავლენა უშუალოდ მხედველობის სიმახვილეზე ინდივიდუალურია. მაგალითად, ბავშვებში არსებული ამბლიოპია შეიძლება ცალკე მკურნალობას საჭიროებდეს და მხოლოდ თვალების ქირურგიული გასწორება მის ავტომატურ გამოსწორებას არ ნიშნავს.
როდის უნდა მივმართოთ ექიმს ბავშვის სიელმის შემთხვევაში?
თუ ბავშვის თვალი ხშირად ან მუდმივად გადახრილია, სასურველია ოფთალმოლოგიური შეფასება არ გადაიდოს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ადრეული შეფასება, რადგან ბავშვობაში მხედველობის სისტემა ჯერ კიდევ ვითარდება და დროული მკურნალობა ხელს უწყობს მხედველობის ფუნქციის დაცვას.
